Lenga piemontèisa/Corso elementare di Piemontese/Lezione 16

Da Wikisource.
Jump to navigation Jump to search

Artorn


Corso elementare di Piemontese

Lez. 0 - Lez. 1 - Lez. 2 - Lez. 3 - Lez. 4 - Lez. 5 - Lez. 6 - Lez. 7 - Lez. 8 - Lez. 9 - Lez. 10 - Lez. 11 - Lez. 12 - Lez. 13 - Lez. 14 - Lez. 15 - Lez. 16 - Lez. 17 - Lez. 18 - Lez. 19 - Lett. 1 - Lett. 2



Conversassion[modifiché]

- At pias la fruta, Cristin-a?

- Sigura ch'am pias, Fransesch.

- A mi am piaso 'd pi j'agrum: limon, portugaj...

- Mi, nopà, i l'hai pi car l'ùa, j'armognan, ij persi e gnanca le fròle am dëspiaso nen.

- Le fròle a son tròp dosse.

- Sòn it lo dise ti. E lòn ch'it na dìes dj'ambrun-e?

- I na diso ch'a son bon-e. Sas-to pa coma ch'as ciamo 'dcò an piemontèis?

- As ciamo 'dcò arëzze.

- Tut ës parlé 'd frut ëd bòsch a l'ha fame ven-e veuja 'd na bela macedònia. Còs it na dìes? Is la fom-ne?

- D'acòrdi: fomëss-la!

Vocabolari[modifiché]

  • sigura ch'am pias! = certo che mi piace!
  • portugal = arancia
  • ùa / uva = uva
  • armognan / armognach = albicocca
  • persi = pesca
  • ambrun-a / arëzza = mirtillo
  • sas-to pa? = non sai mica?
  • tut ës parlé = tutto questo parlare
  • is la fom-ne? = ce la facciamo? (da non confondere con i-i la fom-ne? = riusciamo?)
  • fomëss-la (pron. fùmëssla o fùmssla) = facciamocela

Letura 1[modifiché]

La lenga piemontèisa, i l'oma già dilo, a l'é nen un dialèt ëd l'italian.

A l'é considerà na lenga da tùit ij linguista ij pì avosà, tan vej che giovo, tan viv che mòrt: con tut lolì lë Stat italian a seguita a amplacheje a còl ël patachin ëd dialèt, e sòn a constituiss n'ingiustissia granda. E. Haugen, H. Lüdtke, K. Gebhardt, G. R. Clivio, G. Bossong, e via fòrt parèj, a son nen dë scaussacan. A son ij pì grand espert ëd lenghe neolatin-e ch'a-i sia al mond. Ben: lor-sì a diso

s-ciancà e plà che 'l piemontèis a l'é na lenga

e nen un dialèt.

Bele che l'Italia a l'abia (ancor) nen arconossù l'esistensa dël piemontèis coma lenga a part, la Region Piemont e ij linguista an dan 'd rason.

Cand ch'i parloma piemontèis, i dovroma nen n'idiòma inferior o dë sconda sèrnia, ma na lenga neolatin-a ch'a dev survive. A dev!

Vocabolari[modifiché]

  • avosà = famoso
  • tan... che... = così... come....
  • con tut lolì = ciononostante
  • amplaché = appicciare
  • a còl = addosso
  • dé 'd rason = dare ragione
  • scaussacan = scalzacane
  • dë sconda sèrnia = di seconda scelta
  • s-ciancà e plà = chiaro e tondo

Letura 2[modifiché]

LA BELA ÀUDA

Àuda a l'era na pì bela fija. A l'era bionda coma l'òr e ij sò euj a j'ero gris coma l'eva sclinta d'un ri. Àuda a l'era na bërgera, e 'l re Arduin, ch'a regnava a Ivrèja, la sità fondà dai Roman cand a governavo 'l mond, a l'é an-namorasse 'd chila.

A l'ha ciamala an ësposa, ma chila a bëstandava: sò pare a vorìa ch'a-j dijèissa òi al monarca,

ma Àuda a l'era peui nen tan decisa.

E na neuit ch'a tempestava, ël cap ëd na còca

'd brigant a l'ha rapila: 'dcò chiel a l'era ancarpionasse 'd chila.

E la Bela Àuda, che fin ch'a l'ha fàit?

S'i veule savèj-lo passé a la lession ch'a ven!

Vocabolari[modifiché]

  • na pì bela fija = una gran bella ragazza.
  • gris = grigio
  • eva = acqua
  • sclint = limpido
  • ri = rio, corso d'acqua
  • Ivrèja = Ivrea
  • an-namoresse = innamorarsi
  • a l'ha ciamala an ësposa = l'ha chiesta in sposa
  • bërgé = pastore di montagna
  • bëstandé = esitare
  • dì òi = dire sì
  • tempesté = grandinare
  • còca = banda
  • brigant / brigand = brigante
  • ancarpionesse ('d caidun / caidun-a) = prendersi una cotta per qualcuno / -a
  • s'i veule savèj-lo = se volete saperlo

VERB[modifiché]

IL CONDIZIONALE PRESENTE[modifiché]

1a coniugazione 2a coniugazione 3a coniugazione
canté (cantare) desinenza serne (scegliere) desinenza finì (finire) desinenza
mi i cantërìa

(io canterei)

-ëria mi i sernrìa

(io sceglierei)

-ria mi i finirìa

(io finirei)

-irìa
ti ‘t cantërìe(s)

(tu canteresti)

-ërìe(s) - ërìe ti ‘t sernrìe(s)

(tu sceglieresti)

-rìe(s) -rìe ti ‘t finirìe(s)

(tu finiresti)

-irìe(s)
chiel / chila a cantërìa

(egli/ella canterebbe)

-ërìa chiel / chila a sernrìa

(egli/ella sceglierebbe)

-rìa chiel / chila a finirìa

(egli/ella finirebbe)

-irìa
nojàuti i cantërìo

(noi canteremmo)

-ërìo nojàuti i sernrìo

(noi sceglieremmo)

-rìo nojàuti i finirìo

(noi finiremmo)

-irìo
vojàuti i cantërìe

(voi cantereste)

-ërìe(s) - ërìe vojàuti i sernrìe

(voi scegliereste)

-rìe(s) -rìe vojàuti i finirìe

(voi finireste)

-irìe
loràuti a cantërìo

(essi/e canterebbero)

-ërìo loràuti a sernrìo

(essi/e sceglierebbero)

-rìo loràutri a finirìo

(essi/e finirebbero)

-irìo
condizionale presente degli ausiliari
esse (essere) avèj (avere)
mi i sarìa (sarei) mi i l'avrìa (avrei)
ti it sarìe(s) (saresti) ti it l'avrìe(s) (avresti)
chiel / chila a sarìa (sarebbe) chiel / chila a l'avrìa (avrebbe)
nojàuti i sarìo (saremmo) nojàuti i l'avrìo (avremmo)
vojàuti i sarìe (sareste) vojàuti i l'avrìe (avreste)
loràuti a sarìo (sarebbero) loràuti a l'avrìo (avrebbero)

Nel caso di verbi il cui radicale termina in consonante seguita da una r. oppure l .come

dësblé (disfare, distruggere), anflé (sporcare, lordare), intré (entrare) etc,

le desinenze del condizionale (come quelle del futuro) si attaccano all'infinito:

i dësblerìa, it anflerìe(s), a intrerìa.

A questa regola fa eccezione il verbo parlé (parlare): i parlrai, i parlrìa ecc.

ESERCISSI[modifiché]

VIRÉ AN ITALIAN / AN PIEMONTÈIS

  • 1. A sarìa bel podèj ësté tut ël di cogià (= coricato) ant l'erba a deurme.
  • 2. A ventrìa fé pì d'atension!
  • 3. I sai mi lòn ch'i diso!
  • 4. Dabon it lo sas? Mi i l'hai l'ampression ch'it pàrles përchè ch'it l'has la boca.
  • 5. Còs dis-to? Veus-to ofend-me? Veus-to taché rata? (taché rata = attaccar briga).

  • 1. Se fossimo già a casa sarebbe meglio.
  • 2. Vai a vedere se Cristina è già arrivata.
  • 3. Se non fossero troppo care, comprerei un chilo (un chilo) di albicocche.
  • 4. Daniele sarebbe un gran bel ragazzo se non fosse troppo grasso (grass)!
  • 5. Entrerei subito in quel giardino se non avessi paura dei cani.

Glossario minimo piemontese-italiano