Ël Camin dij Pelerin

Romans alegòrich ëd John Bunyan (1628-1688)

Introdussion

L’alegorìa a l’é na figura dla retòrica, già dovrà ant l'antichità clàssica, ch’a dà espression a n’ideja astrata stërmand-la darera n’imàgine, na conta ‘d fantasìa, n’assion o na còsa ch’a smija ‘d dì d’àutr. Ёl termin alegorìa a ven da la lenga greca e a l’é fàit butand ansema állos (àutr, divers) e agoreúō ("mi i parlo") con la significassion ëd dì cheicòsa ‘d bel e diferent dal sens leteral ch’a parëss sùbit. Da sta mira-sì John Bunyan (1628-1688) a l’ha scrivù ‘la conta alegòrica “Ël Camin dij pelerin” ch’a fà la dëscrission dl’esperiensa ‘d conversion a la Fej Cristiana e dlë dësfide ch’a n’arzulto, coma ‘l pelerinagi ‘d n’òm da cost mond fin-a a soa destinassion final, ël cel, o paradis. John Bunyan a l’ha scrivù costa conta, dal titol complèt: “Ël Camin dij pelerin da cost mond a col ch’a vnirà, scrivù coma s’a fussa ‘n seugn che chiel a l’ha avù^[1]” an tra j’agn dal 1678 al 1684 an Inghiltera, antant che chiel a stasìa an përzon ant la sità ‘d Bedford (Bedfordshire). Bunyan a l’era stàit condanà a la përzon për vàire agn da j’autorità për soa “ostinassion” a prediché l’Evangeli an pùblich sensa ess-ne autorisà dai vësco, feura da la giurisdission e dal contròl ëd la gesia. A l’é surtine parèj ‘n lìber (ma a-i na son motobin d’àutri ancora!) ch’a l’é stàit apressià e publicà mijé ‘d vire an tut ël mond an vàire lenghe fin-a al di d’ancheuj e ch’a l’é considerà un classich ëd la leteratura anglèisa e studià ant le scòle. A podrìa esse ‘d sicur considerà dai cristian coma ‘l catechism pì d’efet ch’a-i sia përchè a deuvra d’imagin e pa mach ëd paròle astrate e malfé da arten-e an ment. Parèj i l’oma viralo për la prima vira ant la lenga piemontèisa coma “un compagn” ëd nòstra neuva tradussion an piemontèis ëd la Bìbia Cristiana antrega, dont ij vërsèt pertinent a parësso coma na spiegassion ëd le figure e situassion contà da “Ël Camin dij pelerin”.

Pàul Castlin-a, Dzember 2023.

La vita 'd John Bunyan

Apologia dl'Autor për Sò Lìber

Cand ch'i son ancaminame a scrive 's lìber, mi i l'avìa pa 'l but d'arviscolé 'd crìtiche o 'd malantendù. I pensava nen d'ofende gnun, ma mach ëd buté an sël papé lòn che mè cheur am possava a spartì con d'àutri. Contut, ant ël moment che 'l lìber a l'é surtì e tùit a l'han vëddulo, a son staie vàire reassion: a-i é staie col ch'a l'é butasse a rije, d'àutri ch'a l'han giudicalo sever, e ancó d'àutri ch'a l'han arpossalo 'd pianta, consideràndlo tanme cheicòsa a dzoneus o fin-a d'ofensiv.

I sai pro che mè stil a l'é sempi e pa archincà da bin, e mëraco pròpi për sòn a podrìa passé për rudi a j'euj 'd cheicadun. Mach che mi i vorìa pa compiasej ij crìtich o vagneme d'arnomansa. Tut sòn, mi i l'hai scrivulo pr' ël bin dj'ànime e pr'adressé col ch'a les a na vrità pì àuta.

Cheicadun a podrìa ciamesse përchè mi i l'àbia sernù dë scrive ant la vesta dl'alegorìa o dla conta simbòlica. E bin, a l'é pa malfé rësponde: mè but a l'é stàit col d parleje al cheur ëd la gent d manera ch'a podèisso s-ceiré le vrità fiamenghe dlë spìrit për mojen ëd na mistà viva e a la bon-a. A-i é pa nen ant ës lìber cheicòsa ch'a l'àbia pa un but determinà. Minca part ëd la conta a s'adressa a dëspieghé 'l marcé dlë spìrit anvers la salvëssa: viagi d'un Pelerin che, an chitand l pèis grev dël pecà, a susniss la sità dël cel.

Mi i ciamo mach a col ch'a les d'avèj pa tròpa pressa a giudiché. S'as trovèissa cheicòsa 'd bon an coste mie pàgine, lassé che 'l bin av giuta an vòst camin. Nopà, s'as trovèissa 'd boro, pijéje con carità e feme 'd coression con deuit.

I l'hai gnun-e pretèise d'esse scritor avosà o magìster, ma lòn ch'i l'hai fàit a l'é la fior d lòn ch'a son mie possibilità. Mia anvia pì ancreusa a l'é che sto lìber a peuda porteje 'd bin a col ch'a lo les e a men-a almanch dcò mach na përson-a davzin a Nosgnor.

Figure për la publicassion

Tape

Sconda part

Lista dij përsonagi

Lista dij përsonagi

Nòte

↑ “The Pilgrim's Progress from This World, to That Which Is to Come: Delivered under the Similitude of a Dream”.

[1] “The Pilgrim's Progress from This World, to That Which Is to Come: Delivered under the Similitude of a Dream”.

[1]