Neuv Sermon Subalpin/Un don dal cel/1-2

Da Wikisource.
Jump to navigation Jump to search

Artorn

Eagle Nebula from ESO.jpg

La Creassion[modifiché]

Gnun-a maravija che la question an sl’origin d’ës mond a l’abia dàit tant da pensé a l’òm për tuta la stòria e ch’a sìa sèmper ëstàit un rébus, un rompatesta. I lo vëdoma tùit ij dì ant le discussion ch’as fan. La question: “Da ‘ndoa ch’i sortoma nojàutri?” as peul nen evitesse. A fà gnun-a sorprèisa gnanca che sta question-sì a l’abia trovà ‘dcò tante rëspòste diferente. A-i é, pr’ esempi, ëd mit, ëd fàule, ch’a parlo dl’origin ëd l’òm o dle bestie, dl’eva e dla tèra. Ëd racont ëd costa sòrt a l’ero fòrt influensà da le circostanse locaj. Quaj vòta na montagna àuta a l’ha avù ‘n ròl an sossì, d’àutre vire a l’é stàit ël mar n’element sentral dla conta. Tute ste conte a l’ero stàite ‘nventà da l’òm e passà da na generassion a l’àutra. Peui, mentre ch’ ël temp a passava, a son ëstane giontà d’àutri element a coste stòrie. E cora che la comprension dla natura e dij fenòmeni naturaj a chërsìa, ij mit e le fàule a l’han gieugà ‘n ròl sèmper pì pcit ant ël pensé dl’òm. Tutun, la question original a resta: “Da ‘nté ch’i seurtoma nojàutri?”.

Ancheuj a-i é na rëspòsta a costa question  ch’a l’é bin ëspantià e chërdùa da tanti coma s’a fussa na certëssa ch’as peul nen butesse an dëscussion: visadì la teorìa dl’evolussion. Costa teorìa a l’é fondà an sla suposission che j’organism pì àut e dësvlopà a vnirìo da d’organism pì bass e meno dësvlopà. Second ësta teorìa, la vita a sarìa svilupasse da matèria mòrta e, apress d’un perìodo ‘d temp motobin longh, fòrse ‘d milion d’agn, e apress ëd tante mutassion, a sarìa sortije l’òm. As dis che an tut ës process a l’era ‘l cas, l’asar, ch’a l’avìa ‘l ròl ël pì grand. Costa-sì a l’é l’idèja ‘d base ‘d tute le teorìe evolussioniste.

Ëd suposission[modifiché]

Si foma në studi diligent ëd la teoria dl’evolussion as fà bin tòst la dëscoerta ‘d coma ch’a sia pogià an sla base ‘d vàire premësse, o suposission, ch’a son mai ëstàite dimostrà përdabon. Vardomne doe: ëd còse ch’a l’avìo gnun-a vita a l’han fàit seurte ‘d material ch’a viv; e na specie a l’ha dàit leu a un-a diferenta (pr’ esempi: ëd protozoi a ‘d metazoi). I le ciamoma ‘d “suposission” përchè coste-sì a son ëstàite mai provà o duplicà ant un laboratòri, ma a son mach ëd dedussion dla ment uman-a. J’evolussionista a l’han ancora da trové “l’anel ch’a manca” për dé na giustificassion a soa teorìa ‘d lor.

Certësse[modifiché]

A.i é tanti mit, tante fàule, e a-i é autërtante teorìe dla siensa. Ma sossì a vorìa dì fòrse che a-i é gnun-e certësse e che gnun a peul savèj ‘d sicur coma la vita a sia formasse? Sicur che ‘d nò! A-i è na sorgiss ëd conossensa che tanti a veulo nen savèjne: a l’é la Bibia. Già ant le prime pàgine dla Bibia i arseivoma la risposta a la question dj’origine. “Ant ël prinsìpi dla creassion, quand che Nosgnor a l'ha fàit ij cej e la tèra…” (Genesi 1:1). Nosgnor a l’ha pa creà prima na sòrt ëd matèria primitiva ch’a l’é sortine peui tut ël rest. A l’é chiel ch’a dasìa a minca na creatura soa essensa, forma, aparensa e manera ‘d vive. A l’é ‘dcò stàit Nosgnor Dé ch’a l’ha creà ij prim esse

uman, Adam e Eva e ch’a l’ha piassaje ant ël vërzé dl’Eden. A l’era lì che lor a l’avìo da vive e travajé. S’i veule d’àutri detaj an s’ lòn che la Bibia a dis a propòsit ëd la creassion, i deuve lege Genesis 1 e 2. Fra l’àutr, a fà la dëscrission dij prim ses dì dla creassion.

Ël dì un. Nosgnor a l’ha creà la lus. Chiel a l’ha ciamà la lus “Dì” e lë scur a l’ha ciamalo “Neuit”.

Scond Dì: Nosgnor a l’ha separà j’aque. A l’ha ciamà ‘l firmament “Cel”.

Ters Dì:  j’ocean a son ambaronasse e a l’é vnù fòra ‘l teren sech. Nosgnor a l’ha ciamà ‘l teren sech “Tèra” e j’aque a l’ha ciamaje: “Mar”. Ant ël midem dì a l’ha creà le piante e j’erbo.

Quart Dì: Nosgnor a l’ha creà ‘l sol, la lun-a e le stèile. Ij ciàir ant la vòlta dël cel a l’ha faje për separé 'l dì da la neuit, e ch' a-i sio 'd marche për indiché lë stagion, ij dì e j'agn.

Dì ch’a fà sinch. Nosgnor a l’ha creà le bestie dël mar e j’osej.

Dì ch’a fà ses. Nosgnor a l’ha creà le bestie dla tèra. An ës dì darié Nosgnor a l’ha creà l’òm. A l'ha dit: "Foma l'òm a nòsta imàgine, conform a nòsta smijansa, parèj ch'a peussa dominé ij pess dël mar, j'osej ёd l'aria, ël bestiam e tuta la tèra, e tute le creature ch'as bogio 'n sla tèra” Apress ëd costa descrission ëd la creassion, la Bibia a dis an Génesi 1:31: “Nosgnor a l'ha vëddù tut lòn ch'a l'avìa fàit e a l'era pròpi bon!”.

Ant la Bibia i treuve pa na descrission detalià dla creassion. Lòn ch’as treuva, contut, a l’é assé për  conòsse Nosgnor Dé coma l’l Creator ëd tute le còse.

Lòn chi podoma savèjne?[modifiché]

Se voi i conòsse e i chërde che Nosgnor Dé a l’é ‘l Creator ëd tut, i peude comansé a vëdde tut lòn ch’a-i é da n’àutra prospetiva. An tute le part ëd la creassion, i vedreve Nosgnor Dé medésim. Quand ch’i marce për la natura, i podreve vëdde e fé l’esperiensa dla potensa e dla saviëssa ‘d Nosgnor. Ëdcò lë scritor dël Salm 19:1 a lo fasìa: “Ij céj a nunsio la glòria 'd Nosgnor, la vòlta del cel an fà conòsse l'euvra 'd soe man”. Ant ël Salm 147:16-17 i-i podoma lese: “A l'é Chiel ch'a manda la nèiv tanme 'd lan-a molzin-a. A l'é Chiel ch'a spatara la brin-a an sla tèra tanme ‘d sënner. A l'é Chiel ch'a tira le nos ëd tempesta tanme ‘d pere. Chi é-lo ch'a podrìa 'rziste a Sò frèid?”.

Pì ‘d forti-ne che Nosgnor Dé a l’é ‘l Creator dël mond, la Bibia an dis che chiel a lo governa e a lo sostniss sèmper. Fin-a an nòstri temp, che tant i savoma fé, gnun-a creatura a peul vive ‘d pròpria inissiativa. A l’é ‘l Creator ch’a-j dà la vita e a lo governa. Pròpi përchè ‘l Creator a l’é Dé ch’i l’oma da traté bin la creassion. I l’oma da felo nen mach përchè i rispetoma la vita midéma, ma përchè i rispetoma e onoroma col ch’a l’ha fala e la sostegn. A-i é ‘l rizigh, an efet, ëd vëdde la vita e la natura coma ‘d potense dël tut lìbere e a nòstra disposission. Tutun, la Bibia an buta ‘n guardia quand ch’a dis: “Contut, Nosgnor, ti 't ses nòstr Pare. Nojàutri i soma la crèja e ti 't ses ël tupiné. Tùit nojàutri i soma 'l prodòt ëd tò travaj” (Isaìa 64:8). L’ideja che la vita a sìa andipendenta da Nosgnor a l’é l’arzultà dël pensé evolussionista. La Bibia, d’àutra banda, an mostra, an prim leu, ëd rispeté Nosgnor Dé e, për conseguensa, ‘d rispeté la natura e la vita.

Ël leugh ëd l’òm[modifiché]

La Bibia an dis: “Nosgnor a l'ha creà l'òm, a Soa imàgine, a l'ha crealo a imàgine 'd Nosgnor e a l'ha faje mas-cc e fumela” (Génesi 1:27). L’òm a l’é ‘l compiment e ‘l coronament ëd l’euvra dla creassion. Ij termin: “imàgine” e “smijansa” an lo mostro e an dan n’indicassion precìsa. A veulo pa dì che nojàutri i smijoma a Dé da la mira fìsica o che an nojàutri a-i sìa ‘n pòch ëd divinità. Nò. Cura che l’òm a l’é ciamà “l’imàgine ‘d Nosgnor”, a veul dì che Dé a l’ha creà l’òm dla mira e con le qualità tal da podèj compì sò dover d’esse ‘l rapresentant ëd Dé an sla tèra. Dla manera ch’a l’é comandane e an nòm ëd Nosgnor, l’òm a deuv governé, aministré la creassion ëd manera giusta.

An Génesi 1:28 a l’é scrit: “Nosgnor a l'ha daje soa benedission e a l'ha dije: "Ch'i sie fosonant, multiplie-ve, ampinì la tèra e sogetela! Dominé ij pess dël mar, j'osej ёd l'aria e minca na creatura ch'as bogia 'n sla tèra”. A l’é col-lì ‘l dover ëd l’òm.

Pr’ arcapitolé: A l’é Nosgnor Dé ch’a l’ha fàit tut e tuti, e tut chiel a l’ha falo da bin. Tut a l’é sortì pròpi coma che chiel a lo antendìa. Tut ant la creassion a lo laudava e lo servìa. Adam e Eva a podìo travajé ‘d manera pien-a, libera e con gòj. Gnente a podìa essje d’antrap. Soa vita ‘d lor a l’era na festa contìnua an onor ëd sò Dé e Fator, col ch’a l’ha creà tut lòn ch’a-i é për  soa glòria.