Paradiso

Canto I

La glòria del Signor che tut a peul
s'espand për l'univers për soa virtù
ò tant ò pòch second come ch'a veul.

'N cel, dove pì splend, mi l'hai vëdù
còse che për podèije bin spieghé
né sà né peul chi che da là ven giù;

përchè a Dio volendse concentré
nòstra atension a së sprofonda tant
che la memòria a j'ë sta nen daré.

Però le cose che 'd col regno sant
a son restame drinta la memòria
adess sarà materia dël mè cant.

Ò brav Apòllo, fame dla toa glòria
për l'ultim mè travaj un recipient,
për degnament descrivi costa stòria.

Se fin-a adess l'é stame suficent
l'agiut dle Muse, adess a basto pa
për afronté cost ultim argoment.

Ispirme come quand 'tl'has goadagnà
la scomessa con Màrsia con la lira,
tirandie fòra peuj la fricassà.

Se la toa fòrsa 'n cost moment m'ispira
tanto che peussa 'd col amato
regn descrivi lòn, come mia ment aspira,

ti t'im vëddras a 'mnì (na pijo inpegn)
a 'nghirlandeme 'd col feujagi tal
che la materia e ti t'im faras degn.

Purtròp nen tant sovens testa regal,
opura 'd quaich poeta a s'ancorón-a,
che 'd pòchi al dì d'ancheuj l'é l'ideal,

ma pura ti na gran felicità
duvrije avèj se 'l verd ëd la corón-a
a fussa da quaidun desiderà.

Cita sblùva sovens gran fiama a spron-a;
fòrse dòp mi quaidun pì 'ntraprendent,
Cirra pregand, a l'avrà pì fortun-a.

'L sol a l'ha nen mach un-a sorgent
ch'a sponta a l'orisont a s-ceiré 'l mond,
ma 'nt la stagion che 'n col istess moment

Ariéte a-j é visin, l'é pì profond
l'influss ch'a l'ha; la luce a l'é pì cèira
e 'l ritmo uman diventa 'd pì giocond.

Da là l'era 'd matin, sì l'era 'd sèira,
e bianca a l'era là conpletament
cola metà e 'nvece costa nèira,

quand l'hai vist Beatris 'n col moment
a goardé 'l sol e fissa a col resté,
sensa subine gnun sbalucament.

E come un second ragg për lege a-i é
ch'a seurt dal prim e peuj rimonta su
come 'n pelegrin ch'a veul torné,

così col atto sò che l'hai vëdù,
sai nen come ch'a m'àbia 'nfluensà,
che goardé 'l sol bin fiss mi l'hai podù.

Tante còse a sucedo bele là
ch'a peulo nen sucedi bele si
'n grassia al pòst për j'òmini creà.

Ma quasi subit son restà 'ntontì
vëddend ij ragg dël sol brilé talment
come a l'é 'n fer rovent dal feu surtì.

Smiava a-i fùssa doi dì 'nt un sol moment,
ò che pura doi soj për l'ocasion
a l'avèjsa creà col tut potent..

E Beatris con tuta l'atension
fissava là con j'euj; e mi 'ncantà
la goardavo con tuta amirassion,

e 'n soa senbiansa talment son penetrà,
come Glauco, gustand cole radis
ch'a l'han falo dël mar divinità.

Descrivi coste còse a l'é 'n pastiss,
ma basta cost esenpi certament
a chi 'd grassia divin-a a usofruis.

Se j'era 'n carn ed òss ò solament
ànima dëspojà d'ògni frataja,
tlo sas mach ti, gran Dio tutpotent.

Quand le rove ch'a giro sla rotaja
ëd l'univers mè sgoard a l'han ciamà
a col conpless ch'a gira e mai deraja,

l'é smiame 'l cel talment 'nluminà
da la fiama dël sol, che pieuva ò fium
un lagh tanto distèis l'han mai formà.

La novità dël son e col gran lum
drinta 'l sërvel l'han fame sbogiaté
na volontà 'd savèj nen tant comun.

E chila, ch'a lesìa 'l mè pensé,
për calmé cola mia agitassion,
an col moment a l'ha tacà a parlé:

”A son cole sbalià suposission
ch'a rendo la toa ment 'n pòch precaria
da nen savèj discerni la rason.

'N tèra ti 't ses nen; la còsa a varia:
con tant ëslans mai l'ha podù losné
come che 't core ti 'ndasend an ària. >>

Se 'n dubi già j'era riussì a spieghé,
për le paròle dite sorident,
an drint a n'àut j'era tornà a casché;

così l'hai dije: «I j'era già content
con grand amirassion, ma son frapà
ëd sormonté sti còrp nen consistent”.

E chila soridend l'ha sospirà,
e peuj goardandme con lë sgoard usoal
che mare a goard 'l fieul 'n pò sfasà,

così l'ha dit: « Le còse 'n sël total
un ordin l'han, ch'a l'é la përfession
che l'univers a Dio a rend ugoal;

e col ch'a l'ha 'I bërnocol dla rason
a riconòs l'inpronta dël Signor
fin e méta vers cola diression.

Ij vivent a ricevo, ognun për lor,
na tendensa special specificà
che tant ò meno s'ausìn-a al Creator;

e tute ste përson-e son mandà
për col gran mar ëd l'univers, e ognun-a
second ëd col istint che chila a l'ha.

L'istint a pòrta 'l feu su vers la lun-a,
a goida j'esser ch'a san nen andé,
e strens la tèra 'n blòch e a la radun-a.

Nen mach coj-lì ch'a son un pò 'ndaré
a son goidà, ma anche cola gent
ch'a l'ha la facoltà 'd bin rasoné.

Nosgnor ch'a fà tut son esatament,
ëd sò splendor ten senpre 'nluminà
ël decim cel, ch'a va pì celerment,

e vers cost pòst, arìv già decretà,
an fà 'ndé su cola virtù ch'a l'é
quasi senpre sicura 'd centré là.

Però a peul quei vòlta capité
ch'a sia 'l risultat nen senpre ugoal,
se la materia refrataria a l'é;

così talvolta (purtròp a l'é fatal)
peul na përson-a vagament devié,
anche se bin dispòsta, vers el mal;

e come as peul da l'àut vëdde casché
'I feu del tron fasend l'erbo forcù,
ël pecador dal bin peul derajé.

It deve pa stupì se 't monte su,
përchè l'é come l'aqua dla bialera
che sensa sfòrs da 'd zora 's na ven giù.

Meravia sarìa për ti sincera
se come fiama ch'a s'ausèisa pa
tò còrp fussa restasne 'ndova l'era”.

Peuj subit dòp al cel a l'ha goardà.