Inferno

Canto IV

La mia përson-a lì longa e distèjsa
l'ha fait n'arsàut për un gran colp ëd tron,
come chi deurm s'a ven desvià 'd sorprèjsa.

Drisand-me 'n pé, goardand a l'anviron,
i l'hai pensà: « L'é mej che m'orisonta
e che cerca 'd conòssi 'ndova son”.

'L brut a l'è che mi 'm trovavo 'n ponta
ëd zora a la valada dolorosa
për cole pen-e che la gent a sconta.

Na valada tant umida e nebiosa
profonda e scura, che goardand 'n fond
l'ària, al mè sgoard, a l'era nen porosa.

“Adess caloma giù drinta cost mond
- l'ha dit ël mè maestro 'n pòch ësmòrt -
mi sarài prim e ti 't saras second. » -

E mi, vëddend-lo palid, l'hai dit fòrt:
”Maestro! 'ndoma mal se 't tranble ti
che 't ses stàit për mi senpre 'd confòrt”.

E chiel a mi: «La sòrt dë sta gent lì
e la pietà për lor, nen la paura,
am fà canbié color e 'npalidì;

andoma mach e con 'n po' 'd premura;
la stra l'é longa”. E 'ntant l'ha fame intré
del prim giron an drinta a la sentura.

E bele lì, stasend bin a scoté,
as sentìa nen àut che dij sospir,
e l'ària tuta quanta a tramolé;

e gnun pior ò lament tut a l'ingir
'n cola baraonda 'd cit e 'd grand
ëd fomne e 'd mas-c (e n'i-j'era lì 'n bel tir).

E mè maestro: «Ti të stas goardand
e't ciame nen a mi che gent a son?
Bsògna savèj che tuti quanti quand

a j'ero viv l'avìo 'd merit bon.
Son sì për nen avèj avù 'l batesim,
ch'a fà part ëd la vera religion;

e coj vivù davanti al Cristianesim
l'han nen pregà 'l Signor second l'usansa:
fra costi tai i-j son cò mi medesim.

E pròpi mach për l'única mancansa
i soma sì përdù 'n castigh e ofèis,
ëd vëdde 'l cel lassù sensa speransa. »

Pen-a che ste paròle l'hai intèis
i son sentume al cheur un gran dolor,
savend che 'd grand ingegn j'ero sospèis.

”Disme, maestro, disme për favor
- l'hai comensà vorìa 'n pòch capì
cola fede cristian-a, sensa eror;

l'é mai surtìjne gnun da cost pòst sì
për ij posson ëd quaich autorità,
ò për merit, che 'n cel sia finì?”.

E chiel: “J'era da pòch sì drinta intrà
che son trovame 'd nans a Cristo re
con na coron-a d'òr tut anbardà.

L'ha subit liberà l'onbra 'd Noè,
l'onbra d'Abel e dl'antenato Adam,
e'd col legislator (ël gran Mosè)

ch'a l'ha scrivù sla pera! e peuj Abram,
re Dàvid, la famìja d'Israél,
ëd Isàcco al conplet con tut l'arciam,

e 'nsema a la tribù la soa Rachél.
E sàpia mè car fieul e ten da ment
che gnun prima 'd coj-lì l'é volà 'n cel.

E sensa sosta andand continoament
mentre a parlava l'oma travërsà
cola foresta tuta pien-a 'd gent.

L'avìo ancor nen fàit peuj tanta stra
che mi l'hai vist un gran ceiror brilant
ch'a 'nluminava 'n pòch l'oscurità.

Mi j'era ancor lontan, ma peuj nen tant
e già mi 'ncominsava a vedde drinta
ëd gent che onor duvìo avèjne alquant.

”Disme, maestro, 'n mes a costa cinta
l'hai dit còs l'é la fila numerosa
ch'a smija 'd condission così distinta?”.

E chiel a mi: «La fama tant gloriosa
che lor son fàsse ancor prima dë mnì,
a-j conferis 'n cel nòta pressiosa.

An col moment na vos mi l'hai sentì:
”Evviva! al gran poéta fomje onor,
l'era 'ndait via, adess l'é tornà sì”.

E pen-a l'é stait ciuto l'orator
i l'oma vist quatr onbre grande 'n pé
nen sagrinà ma gnanca 'd bon-umor;

e'l brav maestro a l'ha tacà a parlé:
”Goarda col-lì ch'a l'ha na spa 'nt la man,
ch'a ven davanti a j'àutri come 'n re.

Òméro a l'è, fra ij scrittor sovran,
Oràssio l'àut, satirich ëd coj bon,
Ovidio 'l ters e l'ultim l'é Lucan,

e dato che 'dcò mi poeta i son
(come a l'ha dit un 'd lor 'n moment fà)
am fan onor cò a mi e l'han rason”.

E così mi l'hai vist i radunà
la squadra dij poeta pì 'd valor
goidà da col che 'd zora a-j'àutri a sta.

Për un moment a l'han parlà fra lor
e peuj a son voltasse a saluteme
(content ël mè maestro 'd cost onor)..

Onor pì grand da bon podio nen féme,
përchè, considerandme dla partia
fra ij sapient, come sest, podio elencheme.

Marciand për cola zòna ch'a splendia,
parland ëd còse brute, ch'a fàn mal
a dije adess, mentre la giù as podia,

soma rivà a 'n castel antich al qual
d'antorn set murajon l'avìo ficaje,
circondandlo peuj cò d'un gròss fossal.

'Nsima a l'aqua a pé soma passaje
për peuj rivé 'nt un pra fresch ëd verdura,
dòp d'avèj travërsà le set muraje.

A-i era 'd gent posà e bin madura,
con portament e sgoard ch'a l'han nen tanti;
parlavo con vos dossa e con misura.

E noi 'ntant soma portasse avanti
'nsima a na gran pian-a 'nluminà
da 'ndova podèj vödde tuti quanti;

é 'd zora al verd smalt ëd col gran pra
l'hai vist ëd përsonagi 'd gran talent,
e a cola vista mi son sta 'nbajà.

L'hai vist Eléttra e tanti discendent
fra ij quai a-i era Ettore, ed Enéa
e Giulio César con lë sgoard ardent.

L'hai vist Camìla, l'hai vist Pantesiléa.
Da l'àutra part l'hai vist ël re Latin
con Lavinia setà visin na léja.

I l'hai vist Brùto, vincitor 'd Tarquin,
Lucréssia, Giulia, Màrsia e cò Curnija.
Da part, tut sol, l'hai vist ël Saladin.

Ausand 'n pòch pì 'nsù la vista mia
l'hai vist ël gran maestro 'd coj ch'a san,
circondà da 'd sapient come 'n famìja.

Tuti a lo goardo e 'd gran onor a-j fan.
E peuj i l'hai vist Sòcrate e Platon,
che 'd front a j'àutri pì visin a stan;

Demòcrito e d'àutri sapienton,
e Diògene, Anassàgora e la lista
d'Empédocle, Eràclito e Zenon,

e peuj anche col celebre erborista
Dioscoride, e dòp l'hai vist Orfeo,
Lin, Séneca, scrittor gran moralista,

ed Euclide con Tòllio e Toloméo,
Ipocrate, Avicénna e Gallien,
e l'autor dël “Coment dël Medioéo”.

Am piasrìja d’scrìvje tuti 'n pien,
ma l'argoment l'é longh e smisurà;
dëscrìvi tut l'é còsa ch'as peul nen.

Così, lassand coj quat, soma rivà
'n mes a n'ària tuta tramolanta
con mè maestro giù për n'àutra stra,

për peuj finì 'ndova l'é neujt ëd pianta.