Inferno

Canto II

El sol a tramontava e l'aria scura
a sospendia ai viv ch'a son an tèra
ògni travaj; mi sol con gran premura

im preparava ad afronté la goèra
sia dël viagi come dla pietà
dle cose che 'l sërvel drinta a rinsèra.

Ò Muse, ò grand ingegn, féme la stra;
ò ment, che lòn che vëddo ti 't riten-e
l'é sì che 'l tò valor a risplendrà.

E 'ntan l'hai dit: « Poeta che t'im men-e,
saràlo 'l mè coragi tant potent
e cost gran pass mi lo podrài sosten-e?

Va bin che Enea, quand l'era ancor vivent
l'é andà a l'infern, e l'era 'd carn e d'òss,
però, se col gran Dio tutpotent

a l'ha lassalo fé, l'é për quaicòs:
për ch'as forgèisa ad afronté l'avnì,
për ch'as tenprèisa a diventé 'n colòss.

Për chi rason-a e 'ntend l'é bon capì
che l'un-a e l'àutr, as na fà nen mister,
son stabilisse peuj an col pòst lì,

tant la progenie soa come l'inper,
drinta la cinta là dla sità Santa,
residensa dl'apòstolo San Pier.

E d'esperiensa a l'ha conprane tanta,
travers a coj giron così malvagi,
da podéj conquisté fama inportanta.

E dòpo chiel, a l'ha 'dcò fàit cost viagi
Paulin ël Sant, për col amor profond
ch'a goìda tuti quanti al gran sofragi.

Ma mi përchè? për che rason? 'n fond
son nen né l'un né l'àutr; dë sta ventura
gnun am pensrìa degn an tut ël mond.

La còsa mi la vëddo nen sicura,
e parlo a na përson-a ch'am capiss,
e diso francament che l'hai paura”.

E come col ch'a canbia senpre avìs,
second come '1 sërvel a lo trassin-a
e 'n ògni decision l'é 'nt ij pastiss,

così 'nt l'oscurità 'd cola colin-a
mi son rëstà come 'n cunì sëlvagi
ch'a torna avanti e 'ndré s'a s'ancamin-a.

”Se mi l'hai bin capì costi presagi
- l'ha rispondù dël mè maestro l'onbra
it ses lassate përdi 'n pò 'd coragi. -

La paura sovens la ment a 'ngonbra
fasend desìsti l'òm da na ventura,
come l' caval rincula s'a vëdd n'onbra.

Për përsoadite a nen avèj paura
it dirài chi ch'a l'é l'autoritària përson-a
ch'at protegg con man sicura.

Mi j'era tra coj-là ch'a pendo an'aria
ed ecco che na dòna 1 ch'am goardava
l'é amnùva 'ncontra a mi con vos bonaria;

un gran ceiror ëd feu la circondava
ch'a së spandìa 'n fòra da l'intern;
con angelica vos così a parlava:

”Ò ésser Mantovan, va giù 'nt l'infern,
ti che la toa fama senpre a dura
e durerà 'nt ël mond certo 'n etern.

A-i é mè amìs (e nen amìs 'd ventura)
ch'as treuva 'nt l'anbarass là-giù sla riva
e veul torné 'ndaré për la paura.

Spero 'd nen esse stàita 'n pòch tardiva
për podèilo socori ed agiutelo
second lòn che 'nt ël cel lassù sentiva.

Va subit giù da chiel për solevelo
con la paròla toa e rasonand
fà 'n manera che 't peusse rinfranchelo.

Son Beatris, acéta sto comand, ven-o
da 'ndova veuj prèsto torné,
l'é për amor ëd chiel che stagh parland.

E adess che 'n paradis dovrài volé,
i veuj sovent racomandete a Dio”.
E mi 'n risposta i l'hai tacà a parlé:

”Ò Dòna dla virtù, (virtù dirio
che l'òm an drinta al cel dai cit giron
për cola a splend, lassand j'àutri 'n oblio),

ël tò comand am dà sodisfassion;
i l'hai capì e veuj pì nen tardé,
am basto a tal rigoard le spiegassion.

Am piasrìa però savèj përchè
con tant coragi e 'dcò tanta premura
da col bel pòst it l'has vorsù calé”.

”Mi son calà l'ha dit - sensa paura
an mes a tanta gent che sì as tormento,
con ànima seren-a e bin sicura.

A bsogna che nojautri së spavento
ëd cole cose sole ch'a fan mal,
dle bone an verità sicura im sento,

A l'ha fame Nosgnor për grassia tal
da esse refrataria a cost avel,
e gnun-e 'd coste fiame a mi 'm fà mal.

A-i é na gentil Dòna su 'nt ël cel
ch'a va ciamand pietà për na përson-a
che për paura as sent grané la pel.

E a l'ha ciamà Luisa, santa e bon-a
disend-je: “A-i é la-giù 'n tò fedel
ch'a l'ha dabzògn ëd gent ch'a lo rason-a”.

Chila, nemisa d'ògni afé crudel
l'é bogiasse a cërcheme 'n dova i j'era
setà visin a fianch ëd la Rachel.

L'ha dit: «Ò Beatris che 't ses la vera
glòria 'd Nosgnor, daje na man a col
ch'a l'é për ti ëlvasse an gran manera.

Sent come a piora, a l'é là 'n fond tut sol
ch'a cerca con afàn un-a surtìa
come 'n giari sarà drinta 'n tirol”.

Al mond an verità j'é gnun ch'a sia
dimostrasse pì pront ad un comand;
pen-a ch'a l'ha parlà son filà via

e son rivàmne sì da 'nsù caland
sicura dl'onestà dël sò parlé,
glòria për ti e chi të stà scotand”.
E 'n col moment, cessand ed rasoné,
con le lagrime 'nt ij euj a s'é voltà
e mi, dla comossion, con j'ale ai pé

sensa perdi un moment i son volà
për podèite gavé da 'nt ij pastiss
ch'a l'han fermate 'n fond a la montà.

E adess? it sesto 'ncora 'd col avis?
l'elo 'ncor nen passate la paura
dopo lòn che l'hai dite 'd Beatris

e d'autre doe dòne ch'a l'han cura
e ch'at protegio con pietà divin-a?
e gnanca'l mè parlé at assicura?”.

Come le fior, gelà sotà la brin-a
pen-a che 'l sol a sponta e at jë carëssa
con energia a drisso su la schin-a,

così mi son arpiame con dëstressa,
e mentre prima j'era lì tut mut,
i l'hai tacà a parlé con gran franchëssa:

”Brava l'é stàita chila a 'mnì 'n agiut!
e ti tanto gentil ai sò messagi
't l'has ubidì sensa tardé 'n minut!

Così son fame motobin coragi,
d'incant la mia paura l'é pasiasse,
content d'ancamineme për cost viagi.

Va pura, son con ti comonque 't fasse,
ti goìda, ti maestro, ti padron”.
Così l'hai dìje; e pen-a l'é bogiasse,

i son intrà 'n col bosch pien ëd busson.